На автопатот за Солун се истражуваше населбата датирана од 3.500 година пр.н.е.
Катерина Богоева
Пред десетина дена завршија вторите археолошки истражувања започнати минатата година на локалитетот Кастел кај Пчиња, познат и како Кожле. Истражуваа археолозите од Музејот на Македонија, под раководство на Кирил Трајковски, а веќе е отпечатена и илустрирана брошура. Кастелот што им е познат на многумина се наоѓа на специфичен видлив простор на 26 километри југоисточно од Скопје, на автопатот што води за Солун.
„Околу 3.500 година пред Христа, безимените жители на минорната населба биле принудени да подигаат палисади за да се заштитат од освојувачите кои доаѓале од север. Дали земјоделците и козарите на Пчиња биле од племињата на Бригите или биле културно слични на нив, стои како нечитлива историска страница. Малкуте собрани и откриени парчиња од керамички садови постари од илјада години пред Христа се оние од кои јаделе и раснеле пајонските воини, кои заедно со Тројанците се бореле против Ахајците. Како една од северозападните и крајгранични населби кон Дарданија, Пајонската населба над Пчиња секако дека административно зависела од градскиот центар Билазора, изграден на дваесеттина километри источно од Кастелот. Македонскиот период од IV -II век пред Христа, како и римскиот период се до IV век по Христа, овде се' уште се прекриени со тајни“, посочуваат археолозите.
Како Кастелион, населбата имала стратегиско значење од VI до VII век заради контролата на античкиот средновековен пат од Тесалоник (Солун) до Скупи (Скопје). Се смета дека во тврдината, кон западниот простор надвиснат над карпите, во северниот дел покрај Пчиња, христијанското население изградило црковен објект, каде што се молело до првите децении на VII век, кога тврдината ја освоиле варварски племиња од север. Реконструкцијата на византиското царство во XI век го вратила активниот живот и значењето на кастелионот кој, се смета дека без прекини течел се до османлиските освојувања во XIV век. Во крајниот западен дел од просторот , се утврдени и остатоци од црква со фрагменти од живопис од XII до XIII век.
Задоволен од откриеното, Кирил Трајковски потенцираше дека на четири пункта од локалитетот добиле добри резултати. Очекувано, на самиот врв на тврдината, во средишниот дел од остатоците од откриената црква, во пештерата - монашка ќелија (која претходно се сметало дека е само природен феномен) и во економските и станбените простории на една од падините на кастелот. Досегашните резултати говорат дека е многу голема веројатноста во остатоците од црквата да се наоѓал манастир, забележан во царските документи што денеска се чуваат во рускиот манастир „Св. Пантелејмон“ на Света Гора. Се споменува документ од XIV век во кој стои дека митрополитот серски Јаков го добил манастирот со околната територија и имоти на управување како царски дар. Археолозите сметаат дека тој најверојатно своите последни години ги завршил и во монашката ќелија.
Кастелот во историските извори, според Трајковски се споменува од повеќе автори, Ѓорче Петров за него пишува во една своја книга за Македонија, пред 100-150 години, посочувајќи дека виното од овој простор се сметало за најценето. Се среќава и во еден опис на Јован Хаџи - Василевиќ за Македонија меѓу двете Светски војни, како и во студија на професорот Томо Томовски од 70-тите години на минатиот век, која содржи и неколку фотографии и одредени цртежи. „Педесет години го гледаме крај самиот пат и со Паско Кузман сакавме да го истражиме пред, заедно со сочуваните кули да ни падне пред нос. Теренот до него е пристапен, но при пробивањето на автопатот однесено е едно парче, можеби фронталниот ѕид или одреден бедем, од кој немаме никакви податоци, само претпоставки дека најверојатно во него се влегувало токму од таа страна“, смета Трајковски.
Prvo, se raboti za t.n. avtopat Aleksandar Veliki od Skopje za Veles. Zosto t.n. avtopat? Da znae kakov pat e narece po negovoto ime, mislam deka predhristovskiot vojskovodec se prevrtuva vo grobot. Dupka do dupka, selsko djade. A sto se odnesuva do tvrdinata, stoi so vekovi, najdeni se posthristovski naodi ama ne odstapuvame za vremeto pred Hrista. Da ne barame mobilni telefoni?
Од: Arheolog
Датум: 22.06.2009 09:49:27
Trajkovski taka ubavo gi ispomesal rabotite vo svojata prikazna. Od izjavenoto ne mozes da razberes koj period e koga. Spomnuva Brigi, a za n iv nemame nikakvi dokazi koga tocno ziveele, a i nikogas ne se povrzuvani sto teritorija tolku na sever. Potoa Pajoncite gi stava vo ist hronoloski kontekst so Dardancite, a Pajoncite se spomnuvaat mnogu porano od Dardancite. Duri podocna (III v. p. n. e.) se spomnuvaat i Pajoncite i Dardancite kako ziteli koi ziveat vo ist period. Potoa, ja spomnuva Bilazora, vednas posle ona sto go rece za Trojanskata vojna. A od kade znae deka ova naselba administrativno zavisela od Bilazora? Za takvi tvrdenja nemame cvrsti dokazi duri i za gradovite kako Stibera i Alkomena na primer. Ama ajde, da kazes nesto, i toa da go napravis vo nekoja prikazna... I pazi, Kirile, nemoj da go ispustis Pasko, moras da go spomnes, zasto inaku nema pari, za se sto ce se otkopa, zasluzen e Pasko. Za tatkovinata so Pasko, napred! Zalno!
Од: Do Arheolog
Датум: 22.06.2009 17:26:02
Абе пријател, ќе треба да си еден од оние исфрустираните што цел ден седи во канцеларија, депото му е комплетен хаос, нема никаква документација или воопшто не е задолжен со никаков фонд на предмети....ја фани тоа лопатата и метлата, а Кирил и Паско остави ги да работат
